تاریخچه و معرفی

معرفی

آنچه درباره زنوز گفته‌اند:

ناصرالدین شاه قاجار: ناصرالدین شاه در سفرنامه خود به فرنگ می نویسد: «۲۰ محرم. مرند ميوه‌خانه بسیار خوبی است. انگورهای همه جور خوب دارد. زنوز هم که نزدیک مرند است، میوه‌خانه خوبی است. آن جا میوه‌های خوبی دارد.»

حسن جلالی عزیزیان در تاریخ مرند می آورد: «زنوز تنها شهرک زیبا و باصفایی است که افراد مختلف آن را ستوده‌اند. آب و هوای معتدل و لطیف آن پرورش دهنده بهترین نوع سیب مرغوب در ایران و آذربایجان است. معروف‌ترین و باصفاترین بخش زنوز، زنوزق است که در منطقه کوهستانی بنا شده و فاصله‌اش تا مرند ۲۶ کیلومتر بوده و در مشرق زنوز قرار گرفته است.» پایین زنوزق یک آبادی کوچک ولی زیبا با چند خانوار دیده می‌شود که درق نام دارد و در اصطلاح منطقه‌ای دره نامیده می‌شود.

محمد مصری: ایشان در کتاب «سنجر داغینا سلام» می‌نویسد: «زنوز بهشتی سرزمین روح‌پروریست که همه زیبایی‌های طبیعت را با غنای طبیعی خاص به نمایش گذاشته است. هر زیبایی را حدی و هر جاذبه‌ای را نهایتی است اما زیبایی‌های خداداد و جاذبه‌های مهارناپذیر زنوز را نه حدی است، نه نهایتی.»

صمد سرداری‌نیا نیز می‌نگارد: «قصبه زنوز از توابع شهرستان مرند که امروزه با صنعت سرامیک زیبا و سیب خوش طعمش معروف است، هر چند منطقه کوچکی است ولی تاریخ پرتلاطمی دارد. چون مردمانش در طول تاریخ در برابر ستمگری‌ها ایستادگی کرده و آزاد زندگی کرده‌اند. با شعله ور شدن نایره انقلاب مشروطیت، مردم زنوز که در طول تاریخ از سایه شوم استبداد و عدم حاکمیت ملی رنج ها برده‌اند، به استقبال طلایه انقلاب رفتند و تا پایان در راه آزادی کوشیدند.

وقتی مرند در دست شجاع نظام دژخیم ضد مشروطیت بود، مردم زنوز آگاهانه در راه دموکراسی تلاش می‌کردند و در رهایی مرند از دست مستبدين با انقلابیون تبریز صمیمانه همکاری داشتند.

پس از آزاد سازی مرند فرج آقا زنوزی یکی از فرزندان خلف این دیار به عنوان نماینده سردار ملی، ستارخان در شهر مرند از دستاوردهای انقلاب پاسداری می‌کرد. یکی دیگر از این رادمردان، میرزا غفار خان زنوزی معروف به سیاهپوش است.»

تاریخچه

بر اساس مطالعات باستان‌شناسی، تاریخ این منطقه به هزاره سوم قبل از میلاد (عصر مفرغ قدیم) می‌رسد. در واقع وجود منابع آبی فراوان، خاک حاصلخیز و شرایط اقلیمی مناسب باعث بوجود آمدن تمدن شهری در این ناحیه گردیده است و  نشانه‌هایی از ابنیه سنگ چین دوره مفرغ قدیم نشان از شکوفایی تمدن آن دارد و وجود آن را در کنار تمدن یانیک به اثبات می‌رساند.

همچنین به لحاظ تاریخی این شهر را به حضرت یونس نسبت می‌دهند و با فرض این موضوع، تمدن زنوز دوران قبل از اسلام را حاکی است.

زنوز تمدنی کهن و تاریخی طولانی و پرتلاطم دارد و مردمش در طول تاریخ در برابر ستمگران ایستادگی نموده و آزاده زندگی کرده‌اند. آخرین حمله و غارت در این منطقه، در هنگام حکومت دنبلیان در خوی صورت گرفته است و به نظر می‌رسد شرایط مساعد اقلیمی و کارآمدی ساکنین، موجب شده شهر حیات خود را به سرعت شروع نموده و با وجود چهل هزار سکنه، حتی مرکزیت بخش‌هایی که فاصله زیادی با آن داشتند را نیز، داشته باشد.

زنوز در دوره صفویه اهمیت بسیاری داشته و قلعه‌ها و شهرهای مهمی مثل تفلیس و ایروان را تفنگچیان زنوز محافظت می‌کرده‌اند.

از نظر موقعیت اجتماعی نیز زنوز شهریست با قدمت زیادِ شهری وجمیعت حدود 5000 نفر که تاریخ تاسیس شهرداری در آن به سال 1332 برمی‌گردد.

البته این شهر در گذشته دارای جمعیت زیادی بوده که به تدریج و با مهاجرت، رو به کاهش نهاده است و زمانی یکی از قطب‌های فرهنگی و علمی منطقه به شمار می‌رفت و همین مزیت باعث ظهور علما و ادیبان بزرگی از این شهر گردیده است.

نام زنوز

برای نام زنوز همانند بسیاری از آبادی‌های قدیمی معنی و مفهوم روشنی وجود ندارد. ولی برخی گمانه زنی‌ها در خصوص آن به کار رفته است.

برخی معتقدند که زنوز به معنی شن و ماسه‌زار است.

تعدادی اعتقاد دارند که زنوز یعنی دو بهاره و این معنی امروزه بیشتر در بین مردم جایگاه دارد؛ به آن معنا که بهارِ اولِ زنوز در خود فصل بهار، و بهارِ دوم هنگامی است که سیب‌ها درتابستان می‌رسند و زیبایی و جلوه خاص به منطقه می‌بخشد.

لیکن نظریه متفاوت با آن اشتهار به شهر یونس (وجود آرامگاه منتسب به یونس نبی در زنوز احتمال آن را پر رنگ می‌کند) است که در زبان ترکی آذربایجانی یونوس تلفظ می‌گردد و رفته رفته به جهت تکرار به یونوز و سپس زنوز تبدیل گردیده است.

نظریه دیگری که در این ارتباط به ذهن می‌رسد قرار گیری زنوز در جنوب رودخانه زنوز چای و انتقال شهر به شمال رودخانه که رو به آفتاب است و بزبان ترکی گون‌اوز و تغییر نام از گون‌اوز به یونوز و نهایت به زنوز مبدل گردیده است. مدافعان این نظریه به منظور تقویت احتمال آن در خصوص نام روستای زنوزاق (که در شمال زنوز و در ارتفاعات بیشتر واقع است) اظهار می‌دارند که نام اولیه این روستا به لحاظ استقرار در بالای کوه رو به آفتاب (قلعه زنوزق) گون اوز داغ بوده و به جهت کثرت استفاده نهایتاً به زنوزاق تبدیل گشته است.